1. Co to jest zapewnienie spadkowe i po co sądowi ta wiedza?

Wielu moich Klientów przychodzi do kancelarii z obawą: „Pani Mecenas, po co te wszystkie formalności? Przecież wiadomo, że to my jesteśmy rodziną”. Rozumiem to zniecierpliwienie. Strata bliskiej osoby to ogromny stres, a konieczność stawienia się w sądzie tylko go potęguje. Jednak musisz wiedzieć, że dla sądu nic nie jest „oczywiste” bez dowodów.

Sąd nie zna Twojej rodziny. Nie wie, czy Twój zmarły tata nie miał dzieci z pierwszego małżeństwa albo czy nie spisał testamentu na serwetce w szpitalu. Tutaj wchodzi do gry zapewnienie spadkowe. To instytucja prawna (zapisana w Kodeksie postępowania cywilnego), która działa jak „gwarancja” dla wymiaru sprawiedliwości. Składając je, mówisz sędziemu: „Wysoki Sądzie, według mojej najlepszej wiedzy, nikogo nie pominęliśmy”.

Gdyby tej procedury nie było, sąd w każdej, nawet najprostszej sprawie, musiałby zarządzać poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. A to oznacza koszty i czekanie – minimum 6 miesięcy od ogłoszenia. Dzięki zapewnieniu, sprawę często zamykamy na jednej rozprawie, w 15 minut.

Pamiętaj też, że zapewnienie spadkowe to nie to samo, co wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Wniosek to pismo, które inicjuje sprawę. Zapewnienie to czynność, która dzieje się już na sali sądowej (lub u notariusza) i jest protokołowana.

2. Czy na sprawie spadkowej w sądzie muszą być wszyscy spadkobiercy?

To jedno z najczęstszych pytań, jakie słyszę: czy wszyscy spadkobiercy muszą być obecni na sprawie spadkowej? Wyobraź sobie sytuację, gdzie spadkobierców jest dziesięcioro, część mieszka w USA, a część w różnych miastach Polski. Czy trzeba ich wszystkich ściągać do Krakowa?

Odpowiedź brzmi: niekoniecznie, ale z pewnym zastrzeżeniem. Procedura cywilna jest tutaj dość elastyczna. Zgodnie z przepisami, zapewnienie spadkowe może złożyć jeden ze spadkobierców. Jeśli więc Ty, jako wnioskodawca, stawisz się w sądzie i złożysz zapewnienie, obecność pozostałych uczestników nie jest bezwzględnie konieczna, o ile zostali oni prawidłowo powiadomieni o terminie rozprawy i sąd nie wezwał ich do osobistego stawiennictwa.

Jeżeli sąd uzna zapewnienie jednego spadkobiercy za wystarczające (a tak dzieje się w 90% prostych spraw), to nieobecność cioci z Ameryki nie zablokuje wydania postanowienia. Jednakże, jeśli pojawią się wątpliwości – np. ktoś zakwestionuje ważność testamentu lub pojawią się sprzeczne informacje o rodzinie – sąd może zarządzić przesłuchanie wszystkich.

3. O co pyta sąd na sprawie o stwierdzenie nabycia spadku? Lista pytań

Stres przed rozprawą wynika z niepewności. Dlatego przygotowałam dla Ciebie listę, która pokazuje, o co pytają na rozprawie spadkowej. Sędzia nie robi tego z ciekawości – każde z tych pytań ma konkretne umocowanie w przepisach i służy ustaleniu kręgu spadkobierców ustawowych lub testamentowych.

Oto zestaw pytań („checklista”), które prawie na pewno usłyszysz:

• Kto jest spadkodawcą, kiedy i gdzie zmarł?
• Gdzie spadkodawca mieszkał przed śmiercią? (To ustala właściwość sądu).
• Czy zmarły pozostawał w związku małżeńskim w chwili śmierci?
• Ile dzieci miał zmarły? (Ważne: sąd pyta o wszystkie dzieci – ślubne, nieślubne, a także te, które zmarły wcześniej lub zostały przysposobione).
• Czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne?
• Czy zmarły pozostawił testament? (Jeśli tak, sąd zapyta o jego formę – notarialny czy własnoręczny).
• Czy ktoś ze spadkobierców składał oświadczenie o odrzuceniu spadku?
• Czy toczyła się już inna sprawa spadkowa po tym zmarłym?
• Czy znasz innych spadkobierców, którzy nie zostali wymienieni we wniosku?

Warto wiedzieć, że jeśli w grę wchodzi testament, pytania będą bardziej szczegółowe – np. czy spadkodawca był w pełni świadomy podczas jego sporządzania, czy nikt nie wywierał na nim presji.

4. Ryzyko ukryte w „niewinnym” kłamstwie

Czasami Klienci myślą: „Nie powiem o bracie, bo i tak wyjechał 30 lat temu i nie chce spadku”. To droga donikąd. Zapewnienie spadkowe składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (Art. 233 Kodeksu Karnego). To nie są żarty – grozi za to kara pozbawienia wolności.

Co więcej, jeśli zataisz spadkobiercę, a sąd wyda postanowienie, ten pominięty spadkobierca może po latach wnieść o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Wtedy cała procedura rusza od nowa, a Ty narażasz się nie tylko na sprawę karną, ale też na roszczenia finansowe. Często wiąże się to z koniecznością zwrotu części majątku lub spłaty, co może być katastrofalne, jeśli np. zdążyłeś już sprzedać odziedziczone mieszkanie.

Pamiętaj, że sądowa sprawa o nabycie spadku to dopiero pierwszy krok. Kolejnym, często znacznie trudniejszym, jest dział spadku. To tam dochodzi do faktycznego podziału majątku. Jeśli na etapie stwierdzenia nabycia coś „namieszasz”, na etapie działu spadku te błędy wrócą ze zdwojoną siłą, blokując możliwość sprzedaży nieruchomości czy wypłaty pieniędzy z banku.

Zapewnienie można złożyć również u notariusza, sporządzając Akt Poświadczenia Dziedziczenia. Wtedy jednak wymagana jest bezwzględna obecność wszystkich spadkobierców ustawowych i testamentowych jednocześnie. Jeśli choć jedna osoba się nie zgodzi lub nie przyjdzie, notariusz odeśle Was do sądu. Dlatego sąd jest często jedyną opcją przy konfliktach lub nieobecnościach.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania