Zachowek ile lat? Czyli podstawowe terminy, które musisz znać

„Pani Mecenas, czy już jest za późno?” – to pytanie, które w mojej krakowskiej kancelarii słyszę zdecydowanie zbyt często. Zazwyczaj pada ono w momencie, gdy Klient uświadamia sobie, że rodzinne negocjacje przy niedzielnym obiedzie trwały latami, a formalnie nie zrobiono nic. Musisz wiedzieć, że zachowek i przedawnienie to mechanizm, który działa automatycznie na korzyść dłużnika (osoby, która ma zapłacić), jeśli tylko podniesie on odpowiedni zarzut w sądzie.

Odpowiedź na pytanie: zachowek ile lat mamy na dochodzenie swoich praw, jest z pozoru prosta. Zgodnie z aktualnymi przepisami (stan na 2026 r.) jest to 5 lat. Jednak diabeł tkwi w szczegółach, a dokładniej w momencie, od którego te 5 lat zaczynamy liczyć.

Kiedy zachowek ulega przedawnieniu? Dwa scenariusze

Aby ustalić, do kiedy zachowek jest wymagalny, musimy rozróżnić dwie sytuacje prawne. To od nich zależy, czy Twój zegar już ruszył, czy może jeszcze stoi w miejscu.

Scenariusz A: Dziedziczenie ustawowe (brak testamentu)

Jeśli zmarły nie zostawił ostatniej woli, a Ty domagasz się uzupełnienia zachowku (np. od darowizn uczynionych za życia), termin jest sztywny. W sytuacji, gdy w grę wchodzi zachowek po rodzicach do ilu lat można się o niego starać? Masz 5 lat, licząc od daty otwarcia spadku. W języku prawniczym „otwarcie spadku” to po prostu moment śmierci spadkodawcy.

Przykład: Ojciec zmarł 1 stycznia 2020 roku. Nie zostawił testamentu. Przedawnienie roszczenia o zachowek przy dziedziczeniu ustawowym nastąpiło 1 stycznia 2025 roku. Jeśli złożysz pozew 2 stycznia 2025 – przegrasz, jeśli druga strona podniesie zarzut przedawnienia.

Scenariusz B: Dziedziczenie testamentowe

Tutaj sprawa jest ciekawsza. Często Klienci pytają: zachowek termin biegnie, ale testament znaleźliśmy w szufladzie dopiero po 3 latach? Wtedy termin 5-letni liczymy od chwili ogłoszenia testamentu. Ogłoszenie testamentu to czynność urzędowa – dokonuje jej sąd lub notariusz.

To stwarza pewne możliwości. Jeśli testament został otwarty i ogłoszony dopiero 4 lata po śmierci, to tak naprawdę zyskujesz dodatkowy czas. W takim przypadku, na pytanie jak długo po śmierci można ubiegać się o zachowek, odpowiedź może brzmieć: nawet 9 lat po śmierci (4 lata zwłoki + 5 lat terminu). Ale uwaga – to wyjątki.

Warto w tym miejscu zastanowić się, jak w ogóle wygląda procedura sądowa. Jeśli nie wiesz, jak sformułować pismo do sądu, zobacz, co powinien zawierać skuteczny pozew o zachowek, ponieważ błędy na tym etapie mogą być nieodwracalne.

Czy po 10 latach można ubiegać się o zachowek? Wielkie nieporozumienie

To jedno z najczęstszych pytań wpisywanych w Google: czy po 10 latach można ubiegać się o zachowek? Odpowiedź brzmi: co do zasady NIE. Roszczenie o zapłatę przedawnia się po 5 latach.

Skąd więc bierze się ten mit o 10 latach? Wynika on z niezrozumienia przepisu o doliczaniu darowizn. Jeżeli zastanawiasz się, jak działa darowizna a zachowek przedawnienie, musisz rozróżnić dwie rzeczy:

1. Czas na złożenie pozwu: 5 lat od śmierci/ogłoszenia testamentu.
2. Czas, z którego darowizny są doliczane: Darowizny na rzecz osób obcych (niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku) doliczamy tylko, jeśli dokonano ich w ciągu 10 lat przed śmiercią.

Dlatego frazy takie jak zachowek po 20 latach czy czy po 15 latach należy się zachowek odnoszą się zazwyczaj do pytania o to, jak stare darowizny bierzemy pod lupę, a nie czy po 15 latach od pogrzebu można złożyć pozew (bo wtedy już na pewno jest za późno).

Jak przerwać bieg przedawnienia? Wezwanie do zapłaty to za mało!

Kiedy Klienci pytają mnie: zachowek do kiedy można się ubiegać, zawsze odpowiadam: do momentu, aż skutecznie przerwiesz bieg przedawnienia. I tu dochodzimy do najważniejszego punktu tego artykułu.

Wielu ludzi myśli, że wysłanie poleconego z napisem „WEZWANIE DO ZAPŁATY” załatwia sprawę i „resetuje” zegar. To nieprawda. Takie pismo służy celom dowodowym i może być podstawą do naliczania odsetek, ale nie przerywa biegu przedawnienia.

Aby skutecznie zatrzymać zegar (przerwać bieg przedawnienia), musisz podjąć czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw. Co to może być?

• Złożenie pozwu o zachowek.
• Zawezwanie do próby ugodowej (tańsze i szybsze, często stosowane jako strategia „na czas”).
• Złożenie wniosku o przeprowadzenie mediacji.

Warto w tym kontekście wiedzieć, że każda taka akcja wiąże się z kosztami. Jeśli chcesz wiedzieć, na co się przygotować, sprawdź ile kosztuje prowadzenie sprawy spadkowej w obecnych realiach.

Historia z kancelarii: Błąd Pana Marka, który kosztował 150 tys. zł

Chcę Ci opowiedzieć historię Pana Marka (imię zmienione), która idealnie obrazuje problem z pytaniem zachowek do kiedy. Pan Marek przyszedł do mnie 5 lat i 2 miesiące po śmierci swojego ojca. Przez te 5 lat „dogadywał się” z siostrą. Siostra, która otrzymała w darowiźnie cały majątek, obiecywała mu spłatę. „Marek, nie idź do sądu, sprzedam działkę i Ci oddam” – mówiła. Pisali do siebie maile, SMS-y.

Kiedy minęło 5 lat, kontakt się urwał. Siostra przestała odbierać telefony. Pan Marek przyszedł do mnie z gotowym pozwem. Musiałam mu powiedzieć bolesną prawdę: kiedy zachowek przepada? Właśnie teraz. Siostra w sądzie podniosła zarzut przedawnienia (prawdopodobnie za radą swojego prawnika) i sąd oddalił powództwo. Pan Marek nie dostał ani grosza, mimo że moralnie miał rację.

Czasami jedynym wyjściem, aby uniknąć problemów w przyszłości, jest formalne uregulowanie kwestii jeszcze za życia spadkodawcy. Może Cię zainteresować temat zrzeczenia się zachowku, co jest zupełnie inną instytucją prawną niż przedawnienie.

Wyjątki: Kiedy sąd nie uwzględni przedawnienia? (Art. 5 KC)

Czy po ilu latach przepada zachowek to zawsze sztywne 5 lat? Istnieje pewna furtka, choć jest ona bardzo wąska. Mowa o nadużyciu prawa podmiotowego (Art. 5 Kodeksu cywilnego). Jeśli opóźnienie w złożeniu pozwu jest niewielkie (np. kilka dni lub tygodni) i wynikało z wyjątkowych okoliczności (np. ciężka choroba, wprowadzenie w błąd przez drugą stronę, celowe zwodzenie obietnicami), sąd może nie uwzględnić zarzutu przedawnienia.

Pamiętaj jednak, że to „może”, a nie „musi”. To ostateczna deska ratunku, a nie strategia, na której powinieneś opierać swoje bezpieczeństwo finansowe. W takich skomplikowanych sprawach kluczowe jest ustalenie, czy w ogóle można przegrać sprawę o zachowek mimo słuszności roszczenia.

Zachowek po rodzicach przedawnienie a małoletni

Często pytacie o zachowek termin w kontekście dzieci. Czy małoletni mają więcej czasu? Niestety, przepisy o zachowku nie przewidują specjalnego wydłużenia terminu dla dzieci (jak ma to miejsce np. przy szkodach na osobie). Przedawnienie biegnie tak samo dla dorosłych, jak i dla dzieci.

Jednakże, jeśli rodzic (opiekun prawny) zaniedba dochodzenia zachowku w imieniu dziecka i roszczenie się przedawni, dziecko po osiągnięciu pełnoletności może mieć roszczenie odszkodowawcze… przeciwko własnemu rodzicowi za nienależyte sprawowanie zarządu majątkiem. To jednak temat na osobny artykuł o relacjach rodzinnych i o tym, jak trudny bywa zachowek po rodzicach.

W kontekście liczenia terminów i wartości, warto też wiedzieć, jak traktowana jest darowizna a zachowek, zwłaszcza gdy darowizna była dokonana dawno temu.

Podsumowanie: Do kiedy masz czas?

Jeśli zastanawiasz się ile czasu na zachowek bez testamentu masz w swojej sprawie, spójrz w kalendarz. Znajdź datę śmierci spadkodawcy. Dodaj 5 lat. To jest Twoja graniczna data. Jeśli był testament – znajdź datę protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu. Dodaj 5 lat.

Nie zostawiaj tego na ostatni dzień. Przygotowanie dokumentów, wyceny, ustalenie kręgu spadkobierców (np. czy w grę wchodzi też zachowek po dziadkach) zajmuje czas.

Na koniec warto przypomnieć, że istnieją sytuacje, w których prawo do zachowku w ogóle nie powstaje, na przykład w przypadku skutecznego wydziedziczenia w testamencie.

Jeżeli natomiast strony chcą się porozumieć bez walki sądowej, idealnym rozwiązaniem jest ugoda w sprawie o zachowek, która definitywnie zamyka temat i eliminuje ryzyko przedawnienia (bo roszczenie zostaje uznane lub zaspokojone).

FAQ – Najczęściej zadawane pytania