1. Co to jest stwierdzenie nabycia spadku i dlaczego go potrzebujesz?

Wyobraź sobie sytuację: bliska Ci osoba odchodzi, zostawia po sobie mieszkanie, oszczędności w banku, może samochód. Jesteś jej dzieckiem lub małżonkiem, więc teoretycznie wszystko jest Twoje (lub Wasze, jeśli jest rodzeństwo). Ale idziesz do banku wypłacić pieniądze z konta zmarłego i słyszysz: „Poprosimy dokument potwierdzający dziedziczenie”. Pokazujesz akt zgonu i dowód osobisty, ale dla banku to za mało.

Właśnie po to jest stwierdzenie nabycia spadku. To swoisty „paszport” do majątku spadkowego. Bez tego dokumentu (lub jego notarialnego odpowiednika) dla świata zewnętrznego – urzędów, sądów, banków – jesteś osobą obcą w stosunku do masy spadkowej, nawet jeśli jesteś jedynym synem zmarłego.

Wiele osób myli ten etap z podziałem majątku. To fundamentalny błąd. Musisz wiedzieć, że dział spadku według KPC to zupełnie inne, późniejsze postępowanie. Dzisiejszy temat, czyli postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, mówi nam tylko „KTO” dziedziczy i „W JAKIM UŁAMKU”, ale nie mówi „CO” konkretnie komu przypada.

2. Sąd czy notariusz? Kiedy musisz wybrać sądowe nabycie spadku?

W Polsce mamy dwie drogi. Możesz udać się do notariusza po Akt Poświadczenia Dziedziczenia (APD) albo złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku w sądzie. Klienci w mojej kancelarii często pytają: „Pani Mecenas, co jest lepsze?”. Odpowiedź brzmi: to zależy od Twojej sytuacji rodzinnej.

Notariusz jest szybszy (załatwisz to w jeden dzień), ale wymaga idealnej zgody wszystkich spadkobierców i ich osobistej obecności. Jeśli wujek z Ameryki nie może przylecieć albo brat kwestionuje testament, notariusz rozłoży ręce.

Więcej o różnicach przeczytasz w artykule: Poświadczenie dziedziczenia a sądowe stwierdzenie nabycia spadku. Pamiętaj, że sąd jest „bezpiecznikiem” – tam sędzia zbada sprawę nawet, jeśli ktoś nie chce współpracować.

3. Jak złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku? Procedura krok po kroku

Jeśli zdecydujesz się na sprawy spadkowe w sądzie, musisz przygotować się na formalizm. Sąd nie działa z automatu (chyba że minęło pół roku i nikt nie odrzucił spadku, ale to uproszczenie – generalnie to Ty musisz zainicjować sprawę). Procedura zaczyna się od pisma: wniosek o stwierdzenie nabycia spadku.

Co musi zawierać taki wniosek? Przede wszystkim wskazanie wszystkich potencjalnych spadkobierców. Nawet jeśli wiesz, że ciocia Zosia została wydziedziczona w testamencie, musisz ją wskazać jako uczestnika postępowania. Sąd sam oceni skuteczność wydziedziczenia. Jeśli pominiesz kogoś celowo, postępowanie spadkowe w sądzie może zostać wznowione po latach, co zrodzi ogromne problemy.

Kluczowe są załączniki. Bez nich sąd wezwie Cię do uzupełnienia braków, co wydłuży sprawę o 2-3 miesiące. Sprawdź dokładnie, jakie dokumenty do stwierdzenia nabycia spadku są niezbędne – zazwyczaj są to skrócone odpisy aktów urodzenia, małżeństwa oraz akt zgonu spadkodawcy.

4. Jak wygląda sprawa o stwierdzenie nabycia spadku w sądzie?

Dla wielu moich Klientów wizyta w sądzie to ogromny stres. Zupełnie niepotrzebnie. Sprawa o stwierdzenie nabycia spadku (jeśli nie ma sporu) trwa zazwyczaj około 15-20 minut. Sędzia zada kilka standardowych pytań w ramach tzw. zapewnienia spadkowego.

Zostaniesz zapytany o to, czy zmarły zostawił testament, czy miał dzieci (w tym pozamałżeńskie), czy ktoś zrzekał się dziedziczenia i czy toczyły się już inne sprawy o ten spadek. Jeśli wszystko jest jasne, sąd wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku na tej samej rozprawie. Jeśli jednak w grę wchodzi np. testament ustny lub wątpliwości co do poczytalności spadkodawcy, proces zamieni się w postępowanie dowodowe ze świadkami i biegłymi.

Warto wiedzieć, że właściwość miejscowa sądu jest kluczowa. Nie składasz wniosku tam, gdzie mieszkasz Ty, ale tam, gdzie ostatnio stale mieszkał zmarły. Jeśli masz wątpliwości, przeczytaj artykuł: Sąd spadku – gdzie złożyć wniosek?.

5. Ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku w 2026 roku?

Koszty sądowe w sprawach spadkowych są stosunkowo niskie w porównaniu do taksy notarialnej (zwłaszcza przy dużym majątku). Podstawowa opłata od wniosku to 100 zł. Do tego dochodzi 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego. Jeśli jednak w sprawie mamy testament, opłaty mogą wzrosnąć (za otwarcie i ogłoszenie testamentu).

Dokładne wyliczenia znajdziesz w tekście: Ile kosztuje sprawa spadkowa w sądzie?. Pamiętaj jednak, że jeśli korzystasz z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, do kosztów sądowych dochodzi honorarium radcy prawnego. Jest to inwestycja w bezpieczeństwo, zwłaszcza gdy w tle majaczą długi spadkowe, o których istnieniu możesz nawet nie wiedzieć.

6. Mam postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – co dalej?

Otrzymałeś upragnione pismo z pieczęcią sądu. Czy to koniec? Niestety nie. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i co dalej? To pytanie zadaje sobie każdy spadkobierca wychodzący z sali rozpraw.

Po pierwsze, musisz poczekać na uprawomocnienie się orzeczenia (zazwyczaj 7 dni od ogłoszenia lub 7 dni od doręczenia uzasadnienia, jeśli ktoś o nie wnosił). Dopiero z prawomocnym postanowieniem (musisz zamówić odpis w sądzie!) możesz działać.

Najważniejsze kroki po uzyskaniu postanowienia:

• Urząd Skarbowy: Masz 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia na złożenie druku SD-Z2 (jeśli jesteś w najbliższej rodzinie), aby skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku. Przegapienie tego terminu to najdroższy błąd, jaki możesz popełnić!
• Księgi Wieczyste: Musisz złożyć wniosek o wpisanie Ciebie jako nowego właściciela (lub współwłaściciela) nieruchomości. Pamiętaj o opłacie sądowej.
• Banki i instytucje: Z odpisem postanowienia odblokujesz środki na kontach zmarłego.

Dopiero gdy uregulujesz te kwestie, możesz myśleć o ostatecznym podziale majątku, czyli zniesieniu współwłasności. Często wiąże się to ze spłatą rodzeństwa lub sprzedażą nieruchomości. Więcej o tym etapie piszę tutaj: Stwierdzenie nabycia spadku i co dalej – przewodnik praktyczny.

7. Testament, zachowek i dziedziczenie ustawowe – na co uważać?

Jeśli zmarły nie pozostawił testamentu, wchodzi w grę dziedziczenie ustawowe po rodzicach lub małżonku. Kodeks Cywilny precyzyjnie określa kolejność. Ale jeśli pojawia się testament, sprawa się komplikuje. Sąd musi zbadać jego ważność. Czy był napisany własnoręcznie? Czy u notariusza? A może to specyficzny testament notarialny z zapisem windykacyjnym?

Pamiętaj też o kwestii zachowku. Stwierdzenie nabycia spadku otwiera drogę dla osób pominiętych w testamencie do żądania pieniędzy od spadkobierców. Nawet jeśli wygrasz sprawę o nabycie spadku w całości, możesz wkrótce otrzymać pozew o zachowek. Warto być na to przygotowanym i znać swoje prawa, zwłaszcza w kontekście odpowiedzialności za długi (czytaj więcej tutaj).

Jeżeli nie czujesz się na siłach, by samodzielnie reprezentować swoje interesy w sądzie, możesz udzielić pełnomocnictwa w sprawie spadkowej profesjonaliście, który dopilnuje terminów i formalności za Ciebie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania