Od czego zacząć sprawę o zachowek?

Wielu Klientów przychodzi do mojej kancelarii z poczuciem krzywdy: „Rodzice przepisali dom na brata, a ja zostałem z niczym”. Rozumiem te emocje, bo sprawy spadkowe to często, niestety, sprawy o zawiedzione zaufanie. Jednak sąd nie zajmuje się uczuciami, a twardymi wyliczeniami.

Zanim zaczniesz pisać pozew o zachowek, musisz ustalić, czy w ogóle masz do niego prawo. Instytucja zachowku chroni najbliższą rodzinę (dzieci, małżonka, czasem rodziców) przed całkowitym wykluczeniem z majątku.

Pierwszym krokiem nie jest wizyta w sądzie, ale chłodna kalkulacja. Musisz wiedzieć, co wchodziło w skład spadku oraz – co kluczowe – jakie darowizny zmarły poczynił za życia. Często okazuje się, że konto zmarłego jest puste, ale 10 lat temu podarował on mieszkanie jednemu z dzieci. Ta darowizna „wraca” na papierze do wyliczeń.

Pamiętaj też o czasie. Prawo nie jest łaskawe dla spóźnialskich. Masz 5 lat. Przedawnienie zachowku to najczęstsza przyczyna przegranych spraw, które mogły być wygrane. Jeśli ten termin minie, druga strona po prostu podniesie zarzut przedawnienia i sąd zamknie sprawę.

Zachowek – jakie dokumenty musisz przygotować?

Sąd nie będzie szukał dowodów za Ciebie. To Ty, jako powód, musisz udowodnić swoje roszczenie. Jeśli zastanawiasz się, co jest potrzebne do złożenia wniosku o zachowek (technicznie jest to pozew, a nie wniosek), oto lista absolutnie niezbędna:

• Odpis aktu zgonu spadkodawcy – podstawa wszystkiego.
• Odpisy aktów stanu cywilnego – Twojego urodzenia lub małżeństwa, aby wykazać pokrewieństwo.
• Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia – sąd musi wiedzieć, kto jest formalnym spadkobiercą. Więcej o tym przeczytasz we wpisie: jakie dokumenty do stwierdzenia nabycia spadku.
• Testament (jeśli istnieje) – a konkretnie protokół jego otwarcia i ogłoszenia.
• Dowody majątku – numery ksiąg wieczystych nieruchomości, wydruki z kont bankowych (jeśli masz dostęp), umowy darowizn.

Często moi Klienci pytają: „A co, jeśli brat ukrywa dokumenty?”. Wtedy w pozwie składamy wnioski dowodowe – żądamy, aby sąd nakazał bankom ujawnienie historii rachunków lub zobowiązał drugą stronę do przedstawienia umów. To standardowa procedura.

Gdzie złożyć pozew o zachowek?

Nie idziesz do „swojego” sądu, ani do sądu w mieście, gdzie mieszka pozwany (choć czasem się to pokrywa). Pozew składasz do sądu właściwego dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. To tzw. właściwość wyłączna.

Ważne jest też rozróżnienie szczebla sądu. To zależy od kwoty, o którą walczysz (Wartość Przedmiotu Sporu):

Jeśli masz wątpliwości co do adresu sądu, warto zajrzeć do artykułu o tym, jak ustalić sąd właściwy.

Ile kosztuje sprawa o zachowek? (Opłaty i prawnik)

To pytanie pada zawsze jako jedno z pierwszych: zachowek jakie koszty generuje? Musisz przygotować się na wydatki startowe, które w przypadku wygranej, zwróci Ci przeciwnik.

Opłata sądowa od pozwu

W 2026 roku zasada pozostaje prosta: opłata wynosi 5% wartości przedmiotu sporu (kwoty, której żądasz). Jeśli walczysz o 100.000 zł, musisz przelać na konto sądu 5.000 zł przy składaniu pozwu. Są sytuacje, gdzie można ubiegać się o zwolnienie z kosztów, ale wymaga to wykazania trudnej sytuacji materialnej.

Ile bierze adwokat za sprawę o zachowek?

Wynagrodzenie pełnomocnika jest zazwyczaj dwuskładnikowe. Pierwsza część to honorarium za prowadzenie sprawy (analiza, pisma, rozprawy), a druga to tzw. „success fee” (premia za sukces), płatna po wygraniu pieniędzy. Koszty te zależą od skomplikowania sprawy – więcej o stawkach piszę w artykule: ile kosztuje sprawa spadkowa w sądzie.

Jak napisać pozew i poprawnie wyliczyć kwotę?

W internecie znajdziesz niejeden pozew o zachowek wzór. Problem w tym, że „gotowiec” nie uwzględni specyfiki Twojej rodziny. A diabeł tkwi w wyliczeniach. Aby określić kwotę, musimy ustalić tzw. substrat zachowku.

Polega to na dodaniu do „czystego spadku” wartości darowizn dokonanych przez zmarłego. Dopiero od tej sumy wyliczamy Twój udział (zazwyczaj 1/2 lub 2/3 tego, co dostałbyś ustawowo).

Przykład z życia kancelarii:
Pani Marta była pominięta w testamencie ojca. Ojciec zostawił na koncie tylko 5.000 zł. Wydawało się, że gra jest niewarta świeczki. Jednak podczas analizy odkryliśmy, że 8 lat wcześniej ojciec darował synowi działkę budowlaną wartą 400.000 zł. Doliczyliśmy tę darowiznę do spadku. Dzięki temu Pani Marta uzyskała zachowek liczony nie od 5 tysięcy, ale od 405 tysięcy złotych.

Więcej o matematyce spadkowej przeczytasz tutaj: jak obliczyć zachowek oraz w kluczowym tekście o doliczaniu prezentów: zachowek od darowizny.

Czy w sprawie o zachowek potrzebny jest adwokat?

Teoretycznie? Nie. Możesz reprezentować się sam. Ale czy warto? Sprawy o zachowek to w 80% spór o wycenę majątku i zaliczanie darowizn. Druga strona niemal zawsze weźmie prawnika, który będzie próbował udowodnić, że darowizna na Twoją rzecz (np. opłacenie studiów 20 lat temu) zaspokoiła już Twoje roszczenie.

W mojej kancelarii stosujemy zasadę „tarczy”. Zdejmujemy z Ciebie ciężar emocjonalny. Ty nie musisz kłócić się z rodziną na sali sądowej – my robimy to za Ciebie, merytorycznie i bez zbędnych emocji. Często też udaje nam się zakończyć sprawę szybciej poprzez ugodę, o czym przeczytasz w artykule: zachowek a ugoda.

Jeśli obawiasz się, że sprawa jest „nie do wygrania”, sprawdź: czy można przegrać sprawę o zachowek.

Na koniec warto wspomnieć o sytuacjach nietypowych – czasem skomplikowane relacje rodzinne wymagają analizy konkretnych przypadków, które opisuję w dziale zachowek kazusy.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania