Co wchodzi w skład masy spadkowej? Podstawowe zasady

Kiedy umiera bliska osoba, często w pierwszej kolejności myślimy o pogrzebie i żałobie. Jednak chwilę później pojawia się pytanie o formalności. W mojej kancelarii w Krakowie często widzę Klientów, którzy są przekonani, że wiedzą, co zmarły pozostawił. Rzeczywistość prawna bywa jednak bardziej skomplikowana.

Musisz wiedzieć, że polskie prawo (a konkretnie art. 922 Kodeksu cywilnego) definiuje spadek bardzo szeroko. Skład spadku to ogół praw i obowiązków majątkowych o charakterze cywilnoprawnym, które należały do spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzą na jego następców prawnych.

Mówiąc prościej: wchodzisz w buty zmarłego w sferze majątkowej. Przejmujesz jego własność, ale i jego zobowiązania. Wyjątkiem są te prawa, które są ściśle związane z jego osobą – o tym jednak za chwilę.

Kluczowym momentem jest otwarcie spadku, czyli chwila śmierci spadkodawcy. To ten moment „zamraża” stan posiadania. Wszystko, co zmarły nabył sekundę przed śmiercią, jest spadkiem. Wszystko, co zbył minutę wcześniej – już nie (choć może mieć znaczenie przy zachowku).

Co wchodzi w skład spadku (Aktywa)

Zacznijmy od tego, co przyjemne, czyli od aktywów. Ustalając co wchodzi w skład spadku, szukamy wszelkich wartości dodatnich. To zazwyczaj o nie toczą się największe boje w sądach podczas spraw majątkowych.

Typowe składniki aktywów to:

• Nieruchomości: domy, mieszkania, działki, grunty rolne, ale też udział we współwłasności nieruchomości (np. połowa domu, którą zmarły miał z małżonkiem).
• Ruchomości: samochody, biżuteria, meble, sprzęt RTV/AGD, obrazy, antyki.
• Środki pieniężne: gotówka znaleziona w domu (w tzw. „skarpecie”) oraz środki na rachunkach bankowych (z pewnym ważnym zastrzeżeniem dotyczącym dyspozycji na wypadek śmierci).
• Prawa majątkowe: udziały w spółkach z o.o., akcje, obligacje, jednostki funduszy inwestycyjnych.
• Prawa autorskie majątkowe: jeśli zmarły był twórcą (np. pisarzem, programistą), prawo do czerpania zysków z jego dzieł przechodzi na spadkobierców.
• Roszczenia: np. jeśli zmarły pożyczył komuś pieniądze i miał prawo żądać ich zwrotu, to teraz Ty masz to prawo. Dotyczy to także np. odszkodowań za błędy medyczne czy wypadki (jeśli postępowanie wszczęto za życia).

Majątek cyfrowy a rok 2026

Żyjemy w czasach, gdzie majątek to nie tylko fizyczne złoto. W 2026 roku coraz częściej w skład masy spadkowej wchodzą kryptowaluty, portfele cyfrowe, domeny internetowe czy dochodowe konta w serwisach społecznościowych. Jeśli zmarły prowadził dochodowy kanał na YouTube lub posiadał Bitcoin’y, to również jest element spadku, który podlega podziałowi.

Skład spadku a długi (Pasywa)

Niestety, medal ma dwie strony. Skład spadku to także obowiązki, czyli długi spadkowe. Wielu moich Klientów jest przerażonych perspektywą spłacania kredytów rodziców. I słusznie, bo ignorancja w tym zakresie bywa kosztowna.

Do pasywów spadkowych zaliczamy:

• Niespłacone kredyty i pożyczki bankowe.
• Zobowiązania prywatne (tzw. chwilówki, pożyczki od sąsiada).
• Zaległe rachunki za czynsz, prąd, gaz (do dnia śmierci).
• Koszty pogrzebu spadkodawcy (w zakresie, w jakim nie zostały pokryte z zasiłku pogrzebowego).
• Koszty postępowania spadkowego.

Warto pamiętać, że długi spadkowe pomniejszają wartość czystą spadku. Jeśli aktywa są warte 500 tys. zł, a długi 200 tys. zł, to realna wartość spadku wynosi 300 tys. zł.

Czego NIE dziedziczymy? Wyłączenia z masy spadkowej

Nie wszystko przechodzi na spadkobierców. Prawo wyłącza z masy spadkowej prawa ściśle związane z osobą zmarłego oraz te, które przechodzą na inne osoby na podstawie odrębnych przepisów.

Ustalenie składu masy spadkowej a zachowek

Tutaj sprawa staje się najbardziej skomplikowana i to właśnie o to najczęściej pytają mnie Klienci podczas konsultacji. Czy darowizna sprzed 10 lat „przepadła”? Otóż nie.

Pojęcie „masy spadkowej” przy podziale majątku (dziale spadku) różni się od tego, co bierzemy pod uwagę przy obliczaniu zachowku. Przy zachowku tworzymy tzw. substrat zachowku. Do czystej wartości spadku (aktywa minus długi) doliczamy darowizny dokonane przez spadkodawcę za jego życia.

Jeżeli Twój ojciec przepisał mieszkanie bratu w formie darowizny 5 lat temu, to mieszkanie to nie wchodzi do masy spadkowej przy dziale spadku (bo w chwili śmierci ojciec nie był właścicielem). Ale! Wchodzi do wyliczenia, od którego należy Ci się zachowek od darowizny.

Jak ustalić skład spadku w praktyce?

Często Klienci przychodzą do mnie i mówią: „Wiem, że miał konta w bankach, ale nie wiem w których”. Ustalenie składu masy spadkowej bywa detektywistyczną pracą. Jakie masz narzędzia?

1. Centralna informacja o rachunkach bankowych: Jako spadkobierca możesz w dowolnym banku złożyć wniosek o sprawdzenie, gdzie zmarły miał konta w całej Polsce.
2. Księgi wieczyste: Można przeszukać bazy po nazwisku (choć oficjalnie jest to utrudnione, w praktyce sądowej radca prawny ma narzędzia, by wnioskować o takie ustalenia).
3. Spis inwentarza: Możesz złożyć wniosek do komornika o sporządzenie spisu inwentarza. Komornik wtedy oficjalnie ustala, co zmarły posiadał i jakie miał długi. Jest to dokument o ogromnej mocy prawnej – chroni Cię przed odpowiedzialnością za długi ponad stan czynny spadku.

Pamiętaj też, że jeśli sprawa trafi do sądu o dział spadku, sąd nie będzie szukał majątku za Ciebie. To Ty, jako wnioskodawca, musisz wskazać, co dzielimy. Dlatego tak ważne jest precyzyjne przygotowanie się do sprawy.

W niektórych sytuacjach, np. gdy w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo, konieczna może być wycena biegłego. Jeżeli zmarły pozostawił testament, w którym zapisał konkretne przedmioty konkretnym osobom (tzw. zapis windykacyjny), te przedmioty przechodzą na te osoby z chwilą śmierci i nie wchodzą do ogólnej puli do podziału, choć są częścią masy spadkowej w szerszym sensie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania