1. Co to jest dział spadku i dlaczego samo stwierdzenie nabycia nie wystarczy?

Wielu moich Klientów przychodzi do kancelarii z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, myśląc, że sprawa jest zakończona. Mówią: „Pani Mecenas, mam 1/3 domu, więc mogę sprzedać ten górny pokój, prawda?”. Niestety, to tak nie działa.

Musisz zrozumieć fundamentalną różnicę. Stwierdzenie nabycia spadku (lub akt poświadczenia dziedziczenia) mówi tylko, kto dziedziczy i w jakim ułamku (np. Ty masz 1/2, a brat 1/2). Nie mówi jednak, co konkretnie jest Twoje. Cały majątek – dom, samochód, pieniądze na koncie – jest w tzw. współwłasności łącznej. Żeby fizycznie podzielić ten „tort”, potrzebny jest właśnie dział spadku.

Jeśli zastanawiasz się, jak wygląda procedura stwierdzenia nabycia spadku, pamiętaj, że jest to etap wstępny. Dopiero po nim otwierają się drzwi do właściwego podziału majątku. Bez działu spadku wszyscy jesteście „zakładnikami” wspólnej nieruchomości czy zablokowanych środków.

2. Sądowy dział spadku czy notariusz – co wybrać?

Decyzja zależy od jednej rzeczy: zgody. Jeśli wszyscy spadkobiercy są zgodni co do tego, komu przypada mieszkanie, a kto dostaje gotówkę, możecie udać się do notariusza. To rozwiązanie szybkie, ale kosztowne (taksa notarialna zależy od wartości majątku). Jeśli jednak jest jakikolwiek spór – choćby o wycenę starego Opla w garażu – notariusz Was odeśle.

Wtedy pozostaje sądowy dział spadku. Jest to procedura tańsza na wejściu (opłata sądowa to 500 zł lub 300 zł przy zgodnym wniosku), ale trwa dłużej. Często pytacie mnie o szczegóły działu spadku u notariusza, jednak w praktyce, przy skomplikowanych relacjach rodzinnych, sąd bywa jedynym wyjściem, które definitywnie kończy spory.

3. Jak wygląda rozprawa o dział spadku i co bierze pod uwagę sąd?

Postępowanie o dział spadku zaczyna się od złożenia wniosku. Ważne jest, aby wniosek o dział spadku był kompletny – musi wymieniać cały majątek. Sąd nie szuka majątku z urzędu (chyba że w wyjątkowych sytuacjach), to Wy musicie wskazać, co jest do podziału.

Sąd ustala skład i wartość spadku. Jeśli nie możecie się dogadać co do wartości nieruchomości, sąd powoła biegłego rzeczoznawcę. To generuje koszty, dlatego zawsze zachęcam Klientów do próby ustalenia wspólnej, rynkowej ceny.

Sąd bierze pod uwagę nie tylko to, co zostało w chwili śmierci, ale też:

• Darowizny otrzymane za życia (tzw. zaliczenie na schedę spadkową – warto sprawdzić zasady zaliczenia darowizn na schedę).
• Długi spadkowe spłacone przez jednego ze spadkobierców.
• Pożytki (np. czynsz najmu pobierany przez jednego spadkobiercę po śmierci rodzica).

4. Dział spadku nieruchomości – kto dostanie mieszkanie?

To zazwyczaj najbardziej emocjonujący moment. Sąd ma trzy sposoby na dokonanie działu spadku, w tym nieruchomości:

1. Podział fizyczny: Rzecz dzieli się na mniejsze (np. dużą działkę na dwie mniejsze). W przypadku mieszkania w bloku jest to zazwyczaj niemożliwe.
2. Przyznanie na własność z obowiązkiem spłaty: Jeden spadkobierca bierze mieszkanie i musi spłacić resztę. Tutaj kluczowa jest Twoja zdolność kredytowa. Jeśli spłata spadkobierców przekracza Twoje możliwości, sąd nie przyzna Ci nieruchomości.
3. Podział cywilny (sprzedaż): Jeśli nikt nie chce nieruchomości lub nikogo nie stać na spłatę, sąd zarządza sprzedaż licytacyjną przez komornika. Suma ze sprzedaży (pomniejszona o koszty egzekucji) jest dzielona między Was.

5. Skomplikowane sytuacje: Brak zgody i dziwne składniki majątku

Często pytacie: „A co jeśli brat nie chce działu spadku?”. Brak zgody jednego uczestnika nie blokuje sprawy. Każdy współwłaściciel może w dowolnym momencie żądać zniesienia współwłasności. Sąd rozstrzygnie sprawę nawet przy sprzeciwie reszty rodziny.

Problemem bywa też ustalenie, co dokładnie wchodzi w skład masy spadkowej. Czy pieniądze wypłacone z konta tuż przed śmiercią też? Tak, jeśli udowodnimy, że nie była to darowizna zwolniona z zaliczenia. Warto też pamiętać, że dział spadku często łączy się ze sprawą o zniesienie współwłasności, gdy w skład majątku wchodzi też udział małżonka (wdowy/wdowca).

Pamiętaj również o kwestiach podatkowych. Czy wiesz, jak wygląda dział spadku a podatek dochodowy? Jeśli sprzedasz odziedziczoną (i podzieloną) nieruchomość przed upływem 5 lat, możesz wpaść w pułapkę podatkową, chyba że skorzystasz z ulgi mieszkaniowej.

Na koniec – jeśli konflikt jest tak silny, że nie jesteście w stanie rozmawiać, warto rozważyć zaangażowanie profesjonalisty. Adwokat w sprawie o dział spadku działa jak bufor emocjonalny, sprowadzając dyskusję z „kto kogo bardziej skrzywdził w dzieciństwie” na tory „ile warta jest działka w 2026 roku”. Warto o tym pamiętać, gdy ustalenie wartości nieruchomości staje się polem bitwy.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania